Ruda Śląska · Dzielnica i ulica jego imienia
Syn nadleśniczego z Makoszów, który z galmanu i węgla zbudował jedno z największych przedsiębiorstw Górnego Śląska, a cały majątek zapisał córce swojej służącej.
Oś życia
Przesuwaj suwak lub wybieraj daty. Przy wybranych wydarzeniach można od razu przejść do mapy 3D.
Zostaje głównym ekonomem dóbr hrabiego w Rudzie Śląskiej, Biskupicach i Pławniowicach i zarządza hutą cynku Karlhütte. W 1815 roku dostaje 28 kuksów, czyli udziałów w jej zyskach. To początek własnego kapitału.
Mapa 3D
Rzeźba terenu między Zabrzem, Rudą, Bytomiem, Chorzowem i Katowicami, narysowana w stylu dawnych map. Włącz odtwarzanie, a od 1781 do 1860 roku na mapie będą pojawiać się kopalnie, huty, majątki i osiedle robotnicze. Model można obracać, przybliżać i klikać.
Nie udało się uruchomić modelu 3D w tej przeglądarce. Lista obiektów poniżej zawiera te same informacje.
Przeciągnij, aby przesuwać mapę · prawy przycisk myszy + przeciągnięcie albo skręt dwoma palcami, aby obracać · Ctrl + kółko lub szczypnięcie, aby przybliżać · Kliknij model na mapie
Albo wybierz pozycję z listy obok. Modele wyrastają z mapy w roku, w którym obiekty trafiły w ręce Goduli. Po kliknięciu pojawią się zdjęcia dawne i współczesne, jeśli udało się je znaleźć.
Imperium
Najpierw pracownik hrabiego Ballestrema, potem jego partner i właściciel własnych zakładów. Jako jeden z pierwszych przemysłowców Górnego Śląska połączył rolnictwo, leśnictwo, transport, górnictwo, hutnictwo i handel.
Ile to dziś? Według szacunku setki milionów złotych. Przeliczenie jest przybliżone, bo cen z 1848 roku nie da się wprost porównać z dzisiejszymi. Prusy liczyły wtedy talara jako około 16,7 g czystego srebra, więc 2 miliony talarów to około 33 ton srebra. Przy cenie srebra z początku października 2026 roku (około 7,5 zł za gram) daje to około 250 milionów złotych. Drugi sposób to siła nabywcza: według jednego z opracowań dobra roczna pensja wynosiła wtedy około 300 talarów, czyli majątek odpowiadał mniej więcej 6700 takim pensjom, a przy dzisiejszych zarobkach rzędu 100–120 tys. zł rocznie daje to od 650 do 800 milionów złotych. Rozsądnie jest więc mówić o setkach milionów złotych, bez podawania jednej liczby.
Budował mieszkania dla ludzi z kopalń i hut. Według przekazów pierwsze domy w osadzie Godula stanęły w 1857 roku, już po jego śmierci, w duchu, który sam zapoczątkował.
Zapewnił pracownikom bezpłatną opiekę lekarską, co w jego epoce było rzadkością.
Podczas epidemii tyfusu w 1847 roku pomagał robotnikom, a w czasie Wiosny Ludów należał do nielicznych przedsiębiorców, którzy nie zwalniali ludzi.
Dokument
Zanim został właścicielem, Godula przez dwadzieścia lat prowadził księgi, raporty i rachunki dóbr hrabiego Ballestrema. Zachowały się jego odręczne zestawienia, podpisane nazwiskiem.
To tu widać, skąd wzięła się jego przewaga. Znał koszty każdej kopalni i każdej huty w majoracie, a gdy zaczął działać na własny rachunek, wiedział, gdzie szukać zysku.
W 1815 roku dostał 28 kuksów, czyli udziałów, w hucie Karlhütte. Od tego momentu pracował na swój kapitał.
Testament
Karol Godula nie miał dzieci. Gdy w 1848 roku umierał we wrocławskim hotelu Pod Złotą Gęsią, jedyną spadkobierczynią swojej fortuny uczynił sześcioletnią Joannę Gryzik, córkę zmarłego górnika i swojej służącej.
Rodzina próbowała podważyć testament. Dziewczynka dorastała pod opieką wyznaczonych opiekunów, a dziesięć lat spędziła w klasztorze urszulanek.
Legendy
Wokół Goduli narosło tyle historii, że historycy muszą je oddzielać od faktów. Oto trzy najgłośniejsze.
Mówiono, że tak szybko zdobył fortunę, bo sprzedał duszę diabłu. Dla ludzi tamtej epoki była to jedyna rozsądna odpowiedź na pytanie, skąd bierze się taki majątek.
Opowiadano o magicznej różdżce, która pokazywała mu ukryte złoża. W rzeczywistości zdobywał wiedzę o skałach i wytopie przez lata pracy w majoracie Ballestremów.
Po śmierci miał wracać do swoich dóbr jako postać bez głowy. W 1910 roku śląska gazeta pisała nawet, że jego skarbów strzegą sami diabli.
Co wiemy na pewno
Około 1801 roku kłusownicy ciężko go pokaleczyli w lasach pławniowickich. Do końca życia miał sztywne kończyny i zeszpeconą twarz. Takie doświadczenie mogło podsycać plotki o człowieku, który żył na uboczu, w drewnianym domu w Rudzie Śląskiej, choć miał pałac.
Archiwum
Litografie z XIX wieku, rękopisy i współczesne fotografie miejsc związanych z Godulą. Kliknij zdjęcie, aby je powiększyć. Przy każdym podano autora, licencję i źródło.
Dziś
Imię Karola Goduli nosi dzielnica Rudy Śląskiej, ulica, w której codziennie pracują i mieszkają ludzie, oraz dwie szkoły. Poza nazwą zostały też miejsca, które da się odwiedzić.
Pomnik w formie ławeczki stoi na Placu Niepodległości w dzielnicy Godula, 100 metrów od siedziby kancelarii autora niniejszej strony.
W Orzegowie, w dawnych dobrach, które kupił w 1826 roku, jest granitowa tablica „Pamięci Karola Goduli”.
Od 2009 roku opiekuje się nim Fundacja Zamek Chudów. Tu zaczynała się jego kariera.
Pałac wzniesiono w latach 1841–1845. Szczątki Goduli przeniesiono z Wrocławia do krypty pod kościołem Najświętszego Serca Pana Jezusa w 1905 roku.
Samowystarczalna kolonia z czerwonej cegły: szkoła, kościół, dom handlowy i łaźnia. Dziś zabytkowa zabudowa.
Karol Godula jest patronem Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3 w Wirku i Szkoły Podstawowej nr 40.
Od autora strony
Nazywam się Sebastian Rolicz. Urodziłem się na Goduli, tu się wychowałem, uczęszczałem do szkoły imienia Karola Goduli i wiele lat mieszkałem. Dziś mam tu kancelarię adwokacką, przy ulicy, która nosi imię Karola Goduli. Czuję się związany z tym miejscem i z jego patronem, dlatego powstała ta strona.